اساس تربیت

صبر وشکیبایی اساس تربیت است.

شیوه رفتار صحیح با نوجوانان درخانواده
نویسنده : ابوالفضل خوران - ساعت ۱٠:٤٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱/٢٧

مقدمه

 اولین گام در راه نحوه ی برخورد با هر مسئله ای شناخت کامل آن می باشد،پس برای نحوه ی رفتار بانوجوانان ابتدا باید  به سوالاتی همچون:نوجوان کیست؟چه خصوصیاتی دارد؟چگونه می اندیشد؟ به چه می اندیشد؟دنیای اطراف خود راچگونه میبیند؟ وصدها سوال دیگر پاسخ داد.

تربیت امر مهمی است که متأسفانه هرپدر ومادری ادعا میکند شیوه ی تربیتی اوصحیح است در حالیکه بحث تربیت ،وبه خصوص تربیت نوجوان پیچیدگی هایی دارد که بایدشیوه ی تربیت صحیح راازطریق مطالعه یا تجاربی که دیگران در این زمینه کسب کرده اند فراگرفت.

در برخی مواقع یک رفتار کوچک صحیح مثل :لبخند به نوجوان یا تحسین کردن او میتواند وی را از برخی انحرافات مصون گرداند.

در همین راستا این پژوهش در نظر دارد تا به سؤالات با لا به صورت علمی وتجربی پاسخ گفته وتاحد امکان شیوه ی رفتار صحیح با نوجوانان در خانواده را بیان کند.


- نوجوان کیست؟

نوجوانی  سنین 12تا18-20سالگی می باشد.(البته این سنین میتواند متغیر باشد.)

این دوره از نظر تربیت دوره ی نسبتاَ دشوار ویکی از بحرانی ترین مراحل رشد می باشد وبا بلوغ جنسی نیز همراه میباشد.(محمد خدایاری فرد،1373)

- ویژگی های دوره نوجوانی

نوجوانی یک دوره ی انتقالی از وابستگی کودکی به استقلال ومسئولیت پذیری جوانی وبزرگسالی است.

در این دوره نوجوان با دو مسأله ی اساسی درگیر است:

1- بازنگری وباز سازی ارتباط با والدین وبزرگسالان وجامعه

2- باز شناسی وباز سازی خود به عنوان یک فرد مستقل

رفتار فرد دراین دوره گاه کودکانه وگاه همانند بزرگسالان است.در طول این دوره معمولاٌ تعارضی بین این دونقش در فرد مشاهده میشود. (حسین لطف آبادی ،1378)

در دوره نوجوانی به دلیل افزایش سطح آگاهی، شناخت و رشد تفکر نوجوان می تواند به طور انتزاعی فکر کند و استدلال داشته باشد و باورها و ارزشهای موجود در خانواده و جامعه را با استفاده از توان جدید خود، بازسازی نماید. نوجوانی، دوره انتقال از کودکی به بزرگسالی است که در همه زمینه ها بروز می نماید: رفتارهای کودکانه را بتدریج از دست می دهد، خواهان استتقلال است، می خواهد همه چیز را خود تجربه کند، افکار انقلابی دارد، طغیانگر است، تمایل به تنهایی دارد، رابطه با همسالان برای او ارزش بسیاری دارد و در برابر دستورات بزرگسالان مقاومت می کند.

نوجوانی، دوره نوسان بین عواطف است، یعنی در عین حال که شاد است احساس افسردگی می کند، گاهی اوقات رفتار خشن و گاه رفتاری ملایم دارد.

 

- نیاز های دوره نوجوانی

 

نوجوانی مرحله ی تغییرات اساسی است. تغییراتی که در ابعاد مختلف جسمی، روانی و اجتماعی نمود پیدا می کنند.

وجود این تغییرات نیازهای جدیدی را برای وی بوجود می آورد. برآورده شدن مناسب این نیازها به نوبه خود سازگاری بهتر و سریع تر او را با آنها میسر می سازد.

در کنار بحران و تحولی که نوجوان در این دوره سنی تجربه می کند، عدم برآورده شدن این نیازها به شیوه مناسب مشکلات افزون تر را موجب می شوند. از اینرو توجه به شناخت این نیازها قدم اساسی در کمک به نوجوان در گذر از این دوران است. خانواده و در سطح گسترده تر اجتماع با کاربست شیوه ها و برنامه ریزی های مناسب، بهداشت دوران نوجوانی را فراهم آورده، زندگی و یک شخصیت سالم تر را برای وی رقم می زند.

برخی از نیاز های دوره ی نوجوانی عبارتند از:

1-نیاز های زیستی یا نیاز های اولیه مانند:نیاز به آب وغذا واستراحت و...

2-نیاز های روانی یاثانویه مانند:

الف-نیاز به مهربانی ومحبت                     ب-نیاز به امنیت وآرامش خاطر                                                     ج-نیاز به احساس تعلق داشتن ومورد قبول گروه همسالان واقع شدن 

د-نیاز به قابلیت واحترام                          ه- نیاز به استقلال

و-نیاز به تشخیص وقدر دانی                    ز-نیاز به مذهب وفلسفه حیات

ح-نیاز به داشتن هدفی مشخص در زندگی

ط-نیاز به احساس هویت و شناخت خود

ی-نیاز به احساس رشد،کمال وخود شکوفایی(محمد خدایاری فرد،1373)

- خانواده و نوجوان

خانواده به عنوان یک کانون مهم از اهمیت ویژه ای در دوران مختلف رشدی به ویژه در دوران نوجوانی برخوردار است. نوع روابط موجود در خانواده، شیوه های تربیتی والدین، شرایط و امکانات مختلف اقتصادی، فرهنگی و ... خانواده، تمام ویژگی های نوجوانی را تحت الشعاع قرار می دهد. به طوری که نوجوان های مختلف ویژگی های این دوران را بر اساس تفاوت هایی که از لحاظ خانوادگی با یکدیگر با شدت های متفاوتی دارا هستند. (اسماعیل بیابان گرد،1377)

شیوه سازگاری آنها، با تغییرات حاصل از بلوغ در آنها متفاوت است و طول زمان نوجوانی و ورود به مرحله ی بزرگسالی در خانواده ها متفاوت است.

خانواده هایی که شرایط مناسبی برای این دوران بحرانی مهیا می کنند، فرزندان با ایمنی بیشتری این دوران را می گذرانند و مشکلات نوجوانی کمتری را شاهد بوده، سریع تر از بقیه به پختگی و کمال فکری، عاطفی و اجتماعی می رسند. در حالی که در خانواده های نابسامان، خانواده های زیاد سخت گیر و یا برعکس آسان گیر دشواری های دوران بلوغ بیشتر بوده و اغلب رسیدن به یک هویت کامل فکری، عاطفی و اجتماعی با تاخیر همراه است.(سایت ایران صدا)

- رابطه افقی والدین با نوجوان

یکی از تدابیری که در جهت بهبود ارتباط با نوجوانان به خانواده ها توصیه می شود، تغییر چارچوب روابط در این دوره است.

خانواده ها با کودکان رابطه ای برقرار می کنند که مشتمل بر امر و نهی هاست و در برگیرنده دستورات مشخصی از انضباط و رعایت موازین اخلاقی است. لازمه ی برقراری این نوع رابطه آن است که خانواده ها در موضع بالا و حاکمیت قرار گرفته و کودک در موقعیت کسی که دستورات مشخصی را دریافت می کند، واقع می شود و به عبارت دیگر رابطه ی خانه و کودک رابطه ای است عمودی، یعنی مشتمل بر ارتباطات دستوری و تحکمی که از بالا به پایین اعمال می شود. چارچوب فوق در دوران بلوغ به هم می ریزد و رابطه موجود به رابطه مطلوب که رابطه ای افقی است، باید تغییر یابد. والدین به عوض این که از موضع بالا به پایین برخورد کنند، خود را در سطحی مساوی نوجوان خویش قرار می دهند و رابطه به جای آن که دستوری و تحمیلی باشد، رابطه ای است بر اساس همدلی، تفاهم و درک وضعیت نوجوان که مطلوب ترین نوع چارچوب ارتباطی محسوب می شود. به عبارتی نوجوان به جای این که والدین را در موضعی بالاتر از خود و دست نیافتنی احساس کند، آنها را در کنار خود می یابد.

 

- مواردی که والدین باید در ارتباط با نوجوان خود رعایت کنند:

 توانایی والدین در کنترل هیجانات خود

اعمال شیوه های تربیتی گاه مستلزم قاطعیت و تحکم است. در صورتی که این شیوه ها در شرایطی مناسب اعمال شوند، نتایج مفیدی را به بار خواهند آورد. اما در صورتی که هدف از اعمال آنها تخلیه هیجانات خود والدین باشد، آثار مخربی در روابط نوجوان با والدین خواهند داشت. هدف از اعمال شیوه های احیانا تنبیهی نباید تخلیه هیجان پرخاشگری والدین باشد.

توجه به ارزش ها، استعدادها و توانایی های نوجوان

توجه به ویژگی های مثبت و مفید نوجوان و ارزش و بها دادن به آنهابسیاری از نیازهای روحی نوجوان را ارضا می کند. افراد و به ویژه نوجوانان بسیار تحت تأثیر توجه مثبت اطرافیان و به ویژه والدین خود قرار می گیرند.

خودداری از نظارت های بازپرس گونه و انتقادهای ویرانگر

به جای چنین روش هایی که اغلب اعتماد نوجوان را نسبت به والدین سلب می کند، با نظارت از راه دور و به صورت غیرمستقیم می توان جهت گیری رفتارهای نوجوان را در نظر داشت و در صورت بروز مشکل او را راهنمایی کرد. در غیر این صورت نظارت های شدید و کنترل های مستمر نتایج سودمندی نخواهد داشت. خودداری از غرور و تاکید زیاد بزرگترها بر مساله ی سن، ایجاد فرصت های مناسب برای درد دل نوجوانان و آشنایی با روابط دوستانه بین نوجوانان به صورت برقراری ارتباطات خانوادگی، از مواردی است که می تواند مؤثر و مطلوب باشد.(سایت ایران صدا)

 

·        ویژگی های روحی نوجوانان وتوصیه هایی برای برخورد صحیح با آنها:

1-   از پند و اندرز زیاد خوششان نمی آید . ( سعی کنید نصایح را کوتاه و جذاب مطرح کنید. )

2-   معنویت گرا هستند ولی تکلیف گرا نیستند . ( مسائل معنوی را برای بچه ها جذاب کنید )

3-   با جمع بودن را دوست دارند . ( فرزندتان را با جمع های مثبت آشنا کنید. )

4-   هنر و زیبایی را دوست دارند . ( هنرو زیبایی را در فرزندتان هدفمند کنید )

5-   بیشتر سوا ل می کنند و کمتر جواب می دهند ( سوالات بچه ها را دقیق وآسان جواب دهیم )

6-   منطق گرا و عقل گرا هستند ( تمام انتظارات خودتان را منطقی کنید )

7-   د رآینده سیر می کنند ( آینده را برای بچه ها روشن کنید . )

8-   آینده را تاریک می بینند ( بچه ها را به اینده امیدوار کنید . )

9-   میل به رقابت و مسابقه دارند ( بعضی ا زکارهای مثبت را به مسابقه بگذارید )

10-                       گاهی شک د رمسائل حتی مسائل دینی ( شک بچه ها را منطقی و دقیق پاسخ دهید )

11-                      زندگی د رتخیل ( تخیل بچه ها را جهت دار کنید )

12-                       علاقه به ابراز وجود ( فضای ابراز وجود کردن در کارهای مثبت را برای فرزندتان ایجاد کنید )

13-                      احساس شخصیت ( بچه ها برای خودشان شخصیت قایلند آن را خراب نکنید )

14-                      همانند سازی بابزرگتر ها ( بچه ها دوست دارند کارهای بزرگتر ها را انجام دهند )

15-                      خود محور و کمتر با نسل گذشته ارتباط بر قرار می کنند .

16-                      روحی لطیف و زود رنج دارند .

17-                      از ابهام  خوششان نمی آید و دوست دارند زود به نتیجه برسند .

18-                      از الگوهای جهانی دوست دارند تبعیت کنند .

19-                      حوصله کار و فعالیت را کمتردارند ( کم حوصلگی بچه ها شما را ناراحت نکند .)

20-                      گاهی دچار بحران هویت می شوند ( دین بزرگترین عامل هویت دادن به بچه هاست )

21-                      قدرشناسی راضروری نمی دانند ولی ناسپاس نیستند . ( اگر تشکر نکردند آنها را بی ادب نخوانید )

22-                      رفاه طلب و مصرف کننده اند .

23-                      علاقه به پذیرفته شدن در گروه را دارند.

24-                      علاقه به استقلال دارند . ( گاهی بگذارید بچه ها خودشان به تنهایی تصمیم بگیرند .)

25-                      پذیرفتن مسئولیت گروه را دوست دارند . ( در خانه مسئولیت های کوچک به آنها بدهند . )

26-                      قیام بر علیه برخی رسوم ( انتظار نداشته باشید بچه ها از تمام رسم های شما خوششان بیاید )

27-                      علاقه به وضع ظاهرمناسب دارند . ( زیبایی باطنی را هم در آنها ایجاد کنید )

28-                      از مسخره شدن می ترسند . ( بچه ها بی احترامی بزرگترها را نمی توانند مقابله به مثل کنند )

29-                       علاقه به افرادی که از آنها تعریف می کنند . ( حتی اگر محبت های ظاهری باشد )

30-                      میل به مقبولیت دارند . ( اگر از آنها و کارهایشان تعریف شود خوششان می آید . )

31-                      مجادله و بحث با دیگران ( د ربحث سعی بر مسخره کردن فکر بچه ها نداشته باشید )

32-                      کوشش برای کسب مقام ، بین دوستان .

33-                      تمایل به نو بودن وبه روز بودن دارند.(شما باید نسبت به زمانه اطلاع کافی داشته باشید.) 

34-                      میل به بودن در جمع دوستان وهمسالان تا بودن درکنار خانواده(به جای سؤال وجواب های بی مورد ،روابط آنها با دوستانشان را مدیریت کنید.)

35-                      وبالاخره طبق فرمایش امام علی (ع)،فرزندان خود رابر اساس زمانه ی خودشان تربیت کنید .

 

 

 

 

 

 

 

 

نتیجه گیری

نوجوانان هر جامعه سرمایه های عظیم آن جامعه محسوب می شوند پس باید به هر نحوی ازاین سرمایه های گرانبها مواظبت کنیم وزمینه های رشد وبالندگی آنان را فراهم کنیم.

به نظر بنده والدین یک خانواده میتوانند با تربیت صحیح فرزند خود در دوران کودکی وبه خصوص دوران نوجوانی شخصیت فرزند خود را پایه ریزی کنند وازجدال های بی مورد درسنین بالاتر با فرزند خود برحذر باشند.

پس هر چه قدر بیشتر برای نوجوان خود ارزش قائل باشیم ودنیای اورا به رسمیت بشناسیم در راه تربیت صحیح موفق تر خواهیم بود.

بدون شک یکی از بهترین روشهای تربیتی این است که خود را به جای نوجوان خود قرار دهیم واز دید او مسائل راببینیم،آنگاه است که میتوانیم یک محیط جذاب وگرم را در خانواده ی خود برای نوجوان پدید بیاوریم وبهتر بتوانیم رفتارها وکارهای اورا کنترل وهدایت کنیم.     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع ومآخذ

 

1-www.iranseda.ir

2-بیابان گرد،اسماعیل.روانشناسی نوجوان، (تهران،دفتر نشرفرهنگ اسلامی، چاپ دوم 1377).

3-خدایاری فرد،محمد.مسائل نوجوانان وجوانان،(تهران،انتشارات اولیا ومربیان،چاپ سوم 1373).

4-لطف آبادی،حسین.روانشناسی رشد2،(تهران،دفتر نشر فرهنگ اسلامی،چاپ دوم1377)


comment نظرات ()